Ομιλία στην Ημερίδα της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών με θέμα «Ο Ρόλος...

Ομιλία στην Ημερίδα της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών με θέμα «Ο Ρόλος του Τραπεζικού Συστήματος στην Οικονομική Κρίση»

Σήμερα, η παγκόσμια κοινότητα διανύει μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας, σοβαρών αναταράξεων και ισχυρών κλυδωνισμών.
Η οικονομική κρίση, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, είναι η σοβαρότερη στη μεταπολεμική περίοδο.
Είναι πολυδιάστατη και διαρκώς μεταλλασσόμενη λόγω της διασύνδεσης των οικονομιών και της ταχύτητας των επικοινωνιών.
Το βάθος, η ένταση και η διάρκειά της έχουν ήδη υπερβεί τις αρχικές εκτιμήσεις.
 
Η χρηματοπιστωτική, αρχικά, κρίση οφείλεται σε μια σειρά από παράγοντες, όπως:
  • Η σταδιακή κατάρρευση της αγοράς των στεγαστικών δανείων στις Η.Π.Α.
  • Τα προβλήματα στην αγορά των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων υψηλού ρίσκου (subprime).
  • Η τιτλοποίηση των στεγαστικών δανείων και η χρήση πιστωτικών παραγώγων που οδήγησε σε μόλυνση των ισολογισμών των χρηματοπιστωτικών οργανισμών με «τοξικά» χαρτοφυλάκια.
  • Η αλόγιστη απληστία (τα «οικονομικά της απληστίας» κατά τον Πολ Κρούγκμαν).
  • Το έλλειμμα εταιρικής διακυβέρνησης σε συνδυασμό με την ανεπαρκή αξιολόγηση κινδύνων.
  • Η παρατεταμένη ρυθμιστική αδράνεια και η ελλειπής εποπτεία εθνικών αρχών και φορέων, κυρίως στις μη εποπτευόμενες περιοχές των αγορών κεφαλαίου [βλέπε hedgefunds και privateequityfunds].
  • Η μόχλευση των ιδίων κεφαλαίων με δανειακά κεφάλαια (η χρηματοδότηση δηλαδή των επενδύσεων με ξένα και όχι με ίδια κεφάλαια).
Αυτή η κρίση, η χρηματοπιστωτική κρίση, επεκτάθηκε γρήγορα και στην πραγματική οικονομία.
Έτσι, σήμερα, πολλές εθνικές οικονομίες έχουν ήδη εισέλθει στον κύκλο της στασιμότητας ή της ύφεσης [π.χ. βλέπε ρυθμούς ανάπτυξης Ευρωπαϊκής Επιτροπής].
Η κατάσταση αυτή αγγίζει, επηρεάζει και επιβαρύνει και την Ελληνική οικονομία. Οικονομία της οποίας πυρήνας είναι το τραπεζικό σύστημα [bank-based economy], η ευρωστία και η εύρυθμη λειτουργία του οποίου αποτελούν προϋποθέσεις για την υγιή ανάπτυξη της οικονομίας και την αποτελεσματική κατανομή των οικονομικών πόρων.
 
Φίλες και φίλοι,
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 καταβλήθηκαν συστηματικές προσπάθειες για τον εκσυγχρονισμό του Ελληνικού τραπεζικού συστήματος, το οποίο χαρακτηριζόταν μέχρι τότε από έντονες στρεβλώσεις και εγγενείς αδυναμίες.
Οι βασικοί παράγοντες που συνέβαλαν στο μετασχηματισμό του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και στην προσαρμογή του στις συνθήκες που διαμορφώνονται στην ενοποιημένη ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική αγορά είναι:
1ον. Η θεσμική απελευθέρωση του τραπεζικού συστήματος, με την κατάργηση των διοικητικών περιορισμών στις τιμές, τις ποσότητες και τη διάρθρωση του πιστωτικού τομέα.
2ον. Η μεταβολή του πλαισίου κανόνων και εποπτείας των τραπεζών με την απορύθμιση βασικών πτυχών λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος.
3ον. Η ενίσχυση των ρυθμών μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας και η επίτευξη μακροοικονομικής σταθερότητας, με την εμφάνιση και διατήρηση χαμηλών επιτοκίων, τόσο σε ονομαστικούς όσο και σε πραγματικούς όρους.
4ον. Η ταχεία τεχνολογική πρόοδος στον τομέα των επικοινωνιών και της πληροφορικής, η αυξανόμενη ενοποίηση των διεθνών αγορών χρήματος και κεφαλαίου, καθώς και οι μεταβολές των αναγκών των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών για τραπεζικά προϊόντα και υπηρεσίες. 
 
Αυτές οι θεμελιώδεις δυνάμεις μεταμόρφωσαν τον χρηματοοικονομικό τομέα, διαμόρφωσαν το περιβάλλον λειτουργίας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στην Ελλάδα, και επέδρασαν καθοριστικά στη μεσοπρόθεσμη στρατηγική των πιστωτικών οργανισμών.
Τα βασικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν το ελληνικό τραπεζικό σύστημα τα τελευταία χρόνια είναι:
1ον. Η ταχεία πιστωτική επέκταση, κυρίως στους τομείς της λιανικής τραπεζικής.
2ον. Η μεταβολή στη δομή και μορφολογία των λειτουργικών εσόδων των τραπεζών.
3ον. Η μεταβολή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των τραπεζών, η εγκατάσταση και έναρξη λειτουργίας νέων τραπεζικών ιδρυμάτων και η πραγματοποίηση εγχώριων εξαγορών και συγχωνεύσεων.
4ον. Η επέκταση των Ελληνικών τραπεζών στις χώρες της ΝΑ Ευρώπης, είτε οργανικά είτε μέσω εξαγορών και συγχωνεύσεων. Οι παράγοντες που συνέβαλαν στην επιλογή αυτή οι σημαντικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, η επέκταση των ελληνικών επιχειρήσεων προς τις Βαλκανικές χώρες και τα μεγάλα περιθώρια πιστωτικής επέκτασης (κυρίως σε εργασίες λιανικής τραπεζικής).
5ον. Η διεύρυνση της γκάμας των προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών. Τα τελευταία χρόνια, τα τραπεζικά προϊόντα είναι ιδιαίτερα εξειδικευμένα, πρωτότυπα, ευέλικτα και προσαρμόζονται ολοένα και περισσότερο στις σύγχρονες, και διαρκώς διευρυνόμενες, ανάγκες των καταναλωτών. 
 
Φίλες και φίλοι,
Οι εξελίξεις αυτές στο Ελληνικό τραπεζικό σύστημα έχουν ενισχύσει το επίπεδο ανταγωνισμού και έχουν αναδείξει αρκετές ευκαιρίες για την ενίσχυση της κερδοφορίας των πιστωτικών ιδρυμάτων.
Εκτός όμως από ευκαιρίες, αναδεικνύονται και μια σειρά από προκλήσεις για τις τράπεζες και τους φορείς που εμπλέκονται στη λειτουργία του χρηματοοικονομικού συστήματος.
Προκλήσεις που γίνονται ιδιαίτερα έντονες και εμφανείς υπό τις συνθήκες της παρούσας οικονομικής κρίσης.
Περίοδο κατά την οποία:
  • συρρικνώνεται η ρευστότητα του διατραπεζικού συστήματος,
  • μειώνεται ο ρυθμός πιστωτικής επέκτασης,
  • αυξάνονται οι επισφάλειες των πιστωτικών ιδρυμάτων,
  • ενισχύονται οι κεφαλαιακές απαιτήσεις, και
  • εμφανίζουν οικονομικά προβλήματα οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης [οι ελληνικές τράπεζες δάνεισαν 4 φορές τις καταθέσεις τους, βέβαια οι επενδύσεις των ελληνικών τραπεζών στις χώρες της ΝΑ Ευρώπης δεν ξεπερνούν το 20%-25% του ΑΕΠ της Ελλάδας, όταν οι αυστριακές, ιταλικές και γαλλικές τράπεζες έχουν επενδύσει το 60% του ΑΕΠ της χώρας τους].
Ωστόσο, η συντηρητική λειτουργία των πιστωτικών ιδρυμάτων, η μη ύπαρξη τοξικών στοιχείων [δεν χρειάζεται η Ελλάδα ‘badbank’] τα ικανοποιητικά επίπεδα κεφαλαιακής εξασφάλισης και η υψηλή κερδοφορία κατέστησαν την εγχώρια τραπεζική αγορά ανθεκτικότερη σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές αγορές.
 
Φίλες και φίλοι,
Η παρούσα κατάσταση υπαγορεύει έκτακτες παρεμβάσεις και νέες προτεραιότητες.
Επιβάλλει συντονισμό από τις εθνικές κυβερνήσεις και τις εποπτικές αρχές, σε εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, στην άσκηση της νομισματικής και της δημοσιονομικής πολιτικής.
Η Κυβέρνηση, έγκαιρα και αποφασιστικά, σε συντονισμό και πλήρη ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, ανέπτυξε στοχευμένες δράσεις και προχώρησε στην κατάρτιση εθνικού σχεδίου αντιμετώπισης της κρίσης.
Πρόκειται για ένα συγκροτημένο, συνεκτικό και ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο, με στέρεους και σταθερούς άξονες δράσης, αλλά και με συνεχείς διορθώσεις, συμπληρώσεις και προσαρμογές επί αυτού ώστε να ανταποκρίνεται, με επάρκεια, στα νέα δεδομένα.
Αυτοί οι άξονες δράσης είναι:
  • η διατήρηση των θετικών ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης και η θωράκιση της απασχόλησης,
  • η συνέχιση της δημοσιονομικής προσαρμογής, και
  • η ενίσχυση των περισσότερο ευάλωτων στην κρίση κοινωνικών ομάδων.
Στον πρώτο άξονα, βασικός στόχος είναι η ενίσχυση της ρευστότητας της οικονομίας για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης με τη χορήγηση οικονομικού πακέτου ύψους 28 δισ. ευρώ στα εγχώρια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (περίπου 11% του ΑΕΠ της χώρας).
Βασικοί πυλώνες του πακέτου είναι:
1ον. Η κεφαλαιακή ενίσχυση των πιστωτικών ιδρυμάτων με την έκδοση προνομιούχων μετοχών υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου έναντι ομολόγων αυτού ισόποσης αξίας, ύψους μέχρι 5 δισ. ευρώ (παρατείνεται η χρήση του μέτρου μέχρι 19.5.2009).
2ον. Η χορήγηση εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου για τη δανειοδότηση ή την αναχρηματοδότηση των πιστωτικών ιδρυμάτων για την έκδοση νέων μεσομακροπρόθεσμων δανείων που θα συναφθούν και τίτλων που θα χρηματοδοτηθούν, μέχρι συνολικού ποσού 15 δισ. ευρώ.
3ον. Η έκδοση τίτλων του Ελληνικού Δημοσίου από τον Οργανισμό Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους μέχρι συνολικού ύψους 8 δισ. ευρώ και η διάθεση αυτών στα πιστωτικά ιδρύματα έναντι προμήθειας και επαρκών εξασφαλίσεων, στοχεύοντας στην ενίσχυση της ρευστότητας των πιστωτικών ιδρυμάτων και η χρήση αυτής για τη χορήγηση στεγαστικών δανείων και δανείων προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις με ανταγωνιστικούς όρους.
Παράλληλα, με νομοθετικές διατάξεις υπό συζήτηση Σχεδίου Νόμου, υποχρεώνονται τα πιστωτικά ιδρύματα που συμμετέχουν στο πρόγραμμα ενίσχυσης της ρευστότητας, σε περίπτωση διανομής μερίσματος για τη χρήση του 2008 αυτή να γίνεται αποκλειστικά με μετοχές, ενώ για το χρονικό διάστημα συμμετοχής των πιστωτικών ιδρυμάτων στο πρόγραμμα δεν επιτρέπεται η αγορά ιδίων μετοχών.
 
Country
Package Amount
% of 2009 GDP
Italy
         40 bn
2.5%
Belgium
        9.7 bn
2.7%
Greece
€       28 bn
10.8%
Portugal
         20 bn
11.6%
Spain
       150 bn
13.4%
France
       360 bn
18.0%
Germany
       500 bn
19.5%
UK
£       500 bn
33.8%
Austria
       100 bn
34.2%
Netherlands
€      220 bn
36.3%
Sweden
SEK 1,500 bn
47.7%
Ireland
       400 bn
214.8%
Total EU-27
    2,580 bn
20.0%
 
Με την εφαρμογή αυτού του σχεδίου αναμένεται να προκύψουν πολλαπλά οφέλη για την ελληνική οικονομία, καθώς:
  • Δημιουργείται επαρκές περιθώριο κεφαλαιακής επάρκειας των πιστωτικών ιδρυμάτων.
  • Αμβλύνονται οι πιέσεις στα διατραπεζικά επιτόκια, και, κατ’ επέκταση, στα επιτόκια χορηγήσεων.
  • Διοχετεύεται ρευστότητα στην οικονομία, κυρίως μέσω της ενίσχυσης της πιστωτικής επέκτασης προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, ώστε να αποφευχθεί η πιστωτική ασφυξία.
  • Παρέχεται ισότιμη πρόσβαση στις αγορές χρήματος, δεδομένου ότι τα ίδια μέτρα και με τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις υιοθετούνται πανευρωπαϊκά υπό την εποπτεία και τον συντονισμό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
  • Εξασφαλίζεται ουσιαστική διαφύλαξη των συμφερόντων του Δημοσίου μέσω του κρατικού εποπτικού ελέγχου των τραπεζών και περιορίζεται ο ηθικός κίνδυνος, μακριά βέβαια από πρακτικές άκρατου κρατικού παρεμβατισμού [και όχι φυσικά κρατικοποιήσεις τραπεζών].
  • Εξασφαλίζονται πόροι, μέσω μερισμάτων και προμηθειών, που θα αξιοποιούνται για την ενίσχυση του Εθνικού Ταμείου Κοινωνικής Συνοχής και των Δημοσίων Επενδύσεων.
Παράλληλα, η Κυβέρνηση προχώρησε σε μια σειρά μέτρων για την προστασία των συναλλασσόμενων (νοικοκυριών και επιχειρήσεων) με τα πιστωτικά ιδρύματα.
Έτσι, μεταξύ άλλων:
1ον. Αυξάνεται η νομική εγγύηση των καταθετών (100.000 για 3 χρόνια).
2ον. Προστατεύονται οι δανειολήπτες (αυξάνεται το ποσό κάτω από το οποίο δεν επιτρέπεται ο πλειστηριασμός της μοναδικής κατοικίας του δανειολήπτη).
3ον. Αναβαθμίζεται και απλοποιείται το Ταμείο Εγγυοδοσίας Μικρών και Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων (ΤΕΜΠΜΕ), παρέχοντας εγγύηση και επιδότηση επιτοκίου για κεφάλαια κίνησης των επιχειρήσεων.
4ον. Χαλαρώνουν τα κριτήρια επιτήρησης για ληξιπρόθεσμες και απλήρωτες οφειλές του διατραπεζικού συστήματος «ΤΕΙΡΕΣΙΑ».
 
Φίλες και φίλοι,
Η Ελληνική κυβέρνηση αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, για τη βέλτιστη αντιμετώπιση των επιπτώσεων της διεθνούς κρίσης στην πραγματική οικονομία.
Οι πρόσφατες νομοθετικές πρωτοβουλίες καταδεικνύουν την αποφασιστικότητα και την αυξημένη κοινωνική της ευθύνη.
Κοινωνική ευθύνη, όμως, που καλούμαστε να επιδείξουμε όλοι μας, μακριά από ομφαλοσκοπήσεις και προσωπικές ή επιχειρηματικές στρατηγικές.
Κοινωνική ευθύνη που καλούνται να επιδείξουν και τα πιστωτικά ιδρύματα, ώστε να ενισχυθεί και η κοινωνική αποδοχή του ρόλου τους.
Σε κάθε περίπτωση, και ακόμη πιο πολύ σε δύσκολες και πιεστικές καταστάσεις όπως είναι η παρούσα, απαίτηση των πολιτών είναι να ανταποκριθούμε στην κρισιμότητα των καταστάσεων.
Και αυτό ισχύει για όλους, πολιτικές δυνάμεις, πιστωτικά ιδρύματα, ρυθμιστικές αρχές και συλλογικούς φορείς.