Απογευματινή, Ειδική Έκδοση με θέμα «Ο Ρόλος των Τραπεζών στην Οικονομική Κρίση»:...

Απογευματινή, Ειδική Έκδοση με θέμα «Ο Ρόλος των Τραπεζών στην Οικονομική Κρίση»: Οι προκλήσεις για το Ελληνικό τραπεζικό σύστημα…

Η διεθνής οικονομία έχει εισέλθει, από τα μέσα του προηγούμενου έτους, σε μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας και ισχυρών κλυδωνισμών. Η κρίση που βρίσκεται σε εξέλιξη είναι σοβαρή, παρατεταμένη και διαρκώς μεταλλασσόμενη, λόγω της αλληλεξάρτησης των οικονομιών και της ταχύτητας των επικοινωνιών, και ξεπερνά τις αντοχές των εθνικών οικονομιών, αρκετές από τις οποίες έχουν ήδη εισέλθει στον κύκλο της στασιμότητας ή της ύφεσης.

Η κρίση αγγίζει και επιβαρύνει, αν και σε μικρότερο βαθμό λόγω των μεγαλύτερων αντοχών της εξαιτίας των υψηλότερων ρυθμών μεγέθυνσης και της σχετικής εσωστρέφειάς της, και την Ελληνική οικονομία.
Ειδικότερα, η αναταραχή στις αγορές χρήματος και κεφαλαίου, σε συνδυασμό με την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, επηρεάζει δυσμενώς την εύρυθμη λειτουργία του Ελληνικού τραπεζικού τομέα. Ενός τομέα με ιδιαίτερη σημασία για την υγιή ανάπτυξη της οικονομίας και την αποτελεσματική κατανομή των επενδυτικών πόρων.
 
Το Ελληνικό τραπεζικό σύστημα
Οι τράπεζες, στο σύγχρονο χρηματοοικονομικό περιβάλλον, δε δρουν πλέον μόνο ως παραδοσιακοί διαμεσολαβητές μεταξύ πλεονασματικών και ελλειμματικών μονάδων, με απώτερο στόχο την εξομάλυνση της κατανομής εισοδημάτων και επενδύσεων νοικοκυριών και επιχειρήσεων υπό καθεστώς ατελών αγορών και ασύμμετρης πληροφόρησης, αλλά, επιπρόσθετα, επιτελούν και μια σειρά από διακριτές λειτουργίες, όπως είναι η παροχή επενδυτικών υπηρεσιών, η λειτουργία συστήματος πληρωμών, η διαχείριση κινδύνων, η παρακολούθηση οφειλετών και η επεξεργασία πληροφοριών.
Αυτός ο πολυδιάστατος ρόλος, ιδιαίτερα σε τραπεζοκεντρικές χώρες (bankbasedcountries) όπως είναι η δική μας, καθίσταται ιδιαίτερα σημαντικός.
Το Ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, άρχισε να μεταμορφώνεται. Η θεσμική απελευθέρωση του τραπεζικού τομέα, η μεταβολή του πλαισίου κανόνων και εποπτείας των χρηματοπιστωτικών οργανισμών, η ενίσχυση των ρυθμών ανάπτυξης της Ελληνικής οικονομίας και η επίτευξη μακροοικονομικής σταθερότητας, η διεθνοποίηση των οικονομικών συναλλαγών, η αξιοποίηση των εργαλείων της χρηματοοικονομικής μηχανικής (financialengineering), και η ταχεία τεχνολογική πρόοδος στους τομείς των επικοινωνιών και της πληροφορικής συνέβαλαν στον εκσυγχρονισμό του Ελληνικού τραπεζικού συστήματος και στην προσαρμογή του στις συνθήκες που διαμορφώνονται στην ενοποιημένη Ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική αγορά.
Με εφαλτήριο αυτές τις εξελίξεις, οι Ελληνικές τράπεζες κατάφεραν να ενισχύσουν την πιστωτική τους επέκταση, να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και να διευρύνουν τη γκάμα των προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών.
Έτσι, τα Ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα απέκτησαν υψηλή οργανική κερδοφορία, σχετικά ισχυρή κεφαλαιακή βάση και χαμηλό βαθμό μόχλευσης, με περιορισμένη έκθεση σε στοιχεία του ενεργητικού που είτε άμεσα είτε έμμεσα συνδέονται με την διεθνή αναταραχή, καθιστώντας τα ιδιαιτέρως ανθεκτικά στη σημερινή δύσκολη οικονομική συγκυρία.
Ωστόσο, εξωγενείς παράγοντες, όπως η διεθνής αστάθεια και αβεβαιότητα, η έλλειψη διατραπεζικής ρευστότητας, οι μειωμένες οικονομικές προσδοκίες, οι συνθήκες επιβράδυνσης ή ύφεσης και ο κίνδυνος πιστωτικής ασφυξίας, και, ενδογενείς αδυναμίες και επιχειρηματικές πρακτικές του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως το μειωμένο επίπεδο ανταγωνιστικότητας της εγχώριας τραπεζικής αγοράς, που επιβεβαιώνεται και από την επιτοκιακή επιβάρυνση σε κάποιες κατηγορίες χορηγήσεων, η ανάληψη υψηλού πιστωτικού κινδύνου και κινδύνου χώρας από τα χρηματοδοτικά ανοίγματα στο εξωτερικό, οι μονομερείς, σε αρκετές περιπτώσεις, αλλαγές σε δανειακές συμβάσεις και η χρήση καταχρηστικών όρων από τα πιστωτικά ιδρύματα, δημιουργούν προβλήματα στην άντληση κεφαλαίων από τις αγορές χρήματος και κεφαλαίου και στην τραπεζική χρηματοδότηση.
 
Αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης
Η δυσμενής αυτή οικονομική συγκυρία απαιτεί από όλους τους εμπλεκομένους φορείς σύνεση, ψυχραιμία, υπευθυνότητα και σοβαρότητα.
Ήδη, σε διεθνές επίπεδο οι κυβερνήσεις, οι κεντρικές τράπεζες και οι λοιπές εποπτικές αρχές του χρηματοπιστωτικού τομέα συνεργάζονται και δρουν συντονισμένα προκειμένου να αποτραπεί η περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης και να αποκατασταθούν σταδιακά οι συνθήκες ομαλότητας.
Προς αυτή την κατεύθυνση, η Ελληνική κυβέρνηση, μακριά από προσεγγίσεις άκρατου κρατικού παρεμβατισμού, παρεμβαίνει και μεριμνά για τη βέλτιστη λειτουργία των μηχανισμών της αγοράς και την εξασφάλιση της μέγιστης οικονομικής αποτελεσματικότητας, την κοινωνικά δικαιότερη κατανομή του εισοδήματος και τη σταθεροποίηση της οικονομίας.
Προωθεί πρωτοβουλίες και μέτρα για την ενίσχυση της εγγύησης των καταθέσεων, την προστασία των δανειοληπτών και την ενίσχυση της ρευστότητας στην οικονομία. Πρωτοβουλίες που εναρμονίζονται στη φιλοσοφία τους και ευθυγραμμίζονται στις συγκεκριμένες δράσεις τους με τα αντίστοιχα σχέδια παρέμβασης που έχουν ανακοινώσει και οι λοιπές οικονομίες της Ευρωζώνης.
Το κυβερνητικό σχέδιο για τη διοχέτευση ρευστότητας στην οικονομία, ύψους 28 δισ. ευρώ (ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 11% του ΑΕΠ της χώρας και είναι το μισό του κοινοτικού μέσου όρου), επικεντρώνεται στην εξασφάλιση της ροής της ρευστότητας πρώτα μεταξύ των φορέων της, δηλαδή των πιστωτικών ιδρυμάτων, και στη συνέχεια προς τους φορείς της πραγματικής οικονομίας, δηλαδή τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Η υιοθέτηση και εφαρμογή του σχεδίου αναμένεται να έχει πολλαπλές, θετικές, επιπτώσεις στην Ελληνική οικονομία. Δημιουργείται επαρκές περιθώριο κεφαλαιακής επάρκειας των πιστωτικών ιδρυμάτων, ενισχύεται η εμπιστοσύνη των πολιτών προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα, αμβλύνονται οι πιέσεις στα επιτόκια, αποφεύγεται η πιστωτική ασφυξία, παρέχεται ισότιμη πρόσβαση στις αγορές χρήματος, εξασφαλίζεται ουσιαστική διαφύλαξη των συμφερόντων του Δημοσίου και περιορίζεται ο ηθικός κίνδυνος, και διασφαλίζονται πόροι, μέσω των αποδόσεων και των προμηθειών, που θα αξιοποιηθούν για την ενίσχυση του Εθνικού Ταμείου Κοινωνικής Συνοχής και των Δημόσιων Επενδύσεων.
Ωστόσο, εκτός από το κράτος ευθύνη έχουν και οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές, καθώς και τα πιστωτικά ιδρύματα, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τον καθορισμό της τιμολογιακής και πιστοδοτικής πολιτικής τους.
Έτσι, η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) παρακολουθεί και θέτει αυστηρότερους όρους στη λειτουργία των πιστωτικών ιδρυμάτων σε ότι αφορά τα κεφάλαιά τους, τα χρηματοδοτικά τους ανοίγματα στο εξωτερικό και την εγχώρια πιστωτική τους επέκταση.
Προς την ίδια κατεύθυνση, απαιτείται η συστηματική εξέταση, η διαρκής παρακολούθηση και η αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων που αναλαμβάνουν τα πιστωτικά ιδρύματα, με την ενδυνάμωση των κριτηρίων κεφαλαιακής επάρκειας και τη βελτίωση των μεθόδων και διαδικασιών διαχείρισης κινδύνων. Κίνδυνοι που δημιουργούνται από τις θέσεις και τις σχέσεις που αναπτύσσει το κάθε πιστωτικό ίδρυμα με τους πελάτες του και τις συναλλαγές που πραγματοποιεί στα πλαίσια των χρηματοοικονομικών αγορών. Καθώς, λοιπόν, οι τραπεζικές λειτουργίες αναπτύσσονται και εξελίσσονται σε πιο σύνθετα σχήματα και μορφές, οι αναλαμβανόμενοι κίνδυνοι μετασχηματίζονται και εμπλουτίζονται.
Επίσης, επιβάλλεται η βελτίωση και η ενδυνάμωση των κανόνων ελέγχου και διαφάνειας και των μηχανισμών εποπτείας του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η επάρκεια εσωτερικών και εξωτερικών ελέγχων, εσωτερικής και εξωτερικής εποπτείας, ιδίων κεφαλαίων, συστημάτων και πολιτικών διαχείρισης κινδύνων, εσωτερικών διαδικασιών και αποτελεσματικής διαχείρισης κρίνεται σημαντική για τους δείκτες φερεγγυότητας του πιστωτικού ιδρύματος.
Τέλος, σημαντική καθίσταται η αναθεώρηση των κανόνων εταιρικής διακυβέρνησης και ιδιαίτερα του τρόπου εγκρίσεως των πάσης φύσεως αμοιβών και κινήτρων των στελεχών των χρηματοπιστωτικών οργανισμών.
 
Πραγματική οικονομία και κοινωνική ευθύνη
Η Ελληνική κυβέρνηση αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, σε εθνικό και Ευρωπαϊκό επίπεδο, για τη βέλτιστη αντιμετώπιση των επιπτώσεων της διεθνούς κρίσης στην πραγματική οικονομία.
Οι πρόσφατες νομοθετικές πρωτοβουλίες καταδεικνύουν την αποφασιστικότητα και την αυξημένη κοινωνική της ευθύνη.
Κοινωνική ευθύνη, όμως, που καλούμαστε να επιδείξουμε όλοι μας, μακριά από ομφαλοσκοπήσεις και προσωπικές ή επιχειρηματικές στρατηγικές.
Κοινωνική ευθύνη που καλούνται να επιδείξουν και τα πιστωτικά ιδρύματα, ώστε να ενισχυθεί και η κοινωνική αποδοχή του ρόλου τους.
Κοινωνική ευθύνη που έγκειται:
1ον: Στην αποτελεσματικότερη διαχείριση και διάχυση των πόρων του σχεδίου στην πραγματική οικονομία, σε ένα περιβάλλον χαμηλότερων επιτοκίων στις χορηγήσεις προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις,  βάζοντας τέλος σε πρακτικές που ξεπερνούν τα όρια της νομιμότητας και προκαλούν τους πολίτες.
2ον: Στην επιστροφή μέρους των κερδών που θα προκύψουν από τη χρήση του πακέτου ενίσχυσης της ρευστότητας στην ίδια την κοινωνία, πιθανόν μέσω του Εθνικού Ταμείου Κοινωνικής Συνοχής, συμβάλλοντας άμεσα στην ενδυνάμωση του βιοτικού επιπέδου των ευπαθών κοινωνικών ομάδων και στην απελευθέρωση πόρων για δημόσιες επενδύσεις.
Ήδη κάποιες τράπεζες έχουν αρχίσει να λαμβάνουν μέτρα προς την κατεύθυνση διευκόλυνσης των ανέργων και χαμηλόμισθων δανειοληπτών, μείωσης των επιτοκίων και παγώματος των πλειστηριασμών.
Παράλληλα, όλες οι Ελληνικές τράπεζες εντάχθηκαν στο πρόγραμμα του Ταμείου Εγγυοδοσίας Μικρών και Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων (Τ.Ε.Μ.Π.Μ.Ε.) για την παροχή «ενέσεων ρευστότητας» στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ένα πρόγραμμα που θα παρέχει, για πρώτη φορά, εγγύηση και επιδότηση επιτοκίου για κεφάλαιο κίνησης. Εγγύηση η οποία θα καλύπτει το 80% των δανείων ύψους μέχρι 350.000 ευρώ, ενώ η τράπεζα, και για το υπόλοιπο 20% του δανείου, δεν θα αναζητά περαιτέρω εξασφαλίσεις από τις επιχειρήσεις.
Τέλος, υπάρχει ενδιαφέρον και από άλλα 6 πιστωτικά ιδρύματα (εκτός των 4 που ήδη έχουν συνάψει συμφωνία) να συνεργασθούν με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, προκειμένου να κινητοποιήσουν, μέσω εξειδικευμένων χρηματοπιστωτικών εργαλείων, κεφάλαια για τις Ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Εφέτος, μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων αναμένεται να διατεθούν 600 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων τους, ενώ άλλα 600 εκατ. ευρώ θα διατεθούν το 2009.
Σε κάθε περίπτωση, και ακόμη πιο πολύ σε δύσκολες και πιεστικές καταστάσεις όπως είναι η παρούσα, απαίτηση των πολιτών από όλους μας είναι να ανταποκριθούμε στην κρισιμότητα των καταστάσεων. Με σύνεση και υπευθυνότητα, ισχυρή πολιτική βούληση και πραγματική κοινωνική ευαισθησία να βγάλουμε με ασφάλεια και προοπτική τη χώρα από τη διεθνή κρίση. Να διασφαλίσουμε τα συμφέροντα των πολιτών και της χώρας. 
Και αυτό ισχύει για όλους, πολιτικές δυνάμεις, πιστωτικά ιδρύματα, ρυθμιστικές αρχές και συλλογικούς φορείς.