Ομιλία στην Εκδήλωση της Οργάνωσης «Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς» με θέμα: «Οι...

Ομιλία στην Εκδήλωση της Οργάνωσης «Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς» με θέμα: «Οι νέοι πολεμούν τη διαφθορά για να εξασφαλίσουν το μέλλον τους – Διαφθορά και εκπαίδευση»

Ευχαριστώ θερμά τους διοργανωτές της σημερινής εκδήλωσης, τη Διεθνή Διαφάνεια Ελλάδας και το Εθνικό Συμβούλιο Νεολαίας, για την πρόσκληση που μου απηύθυναν να παραστώ στις εργασίες της ημερίδας και να συμμετάσχω στο δημόσιο διάλογο με αντικείμενο συζήτησης και προβληματισμού το ζήτημα της διαφθοράς στη χώρα μας και το ρόλο της εκπαίδευσης στην καταπολέμησή της (ή, δυστυχώς, τη διαιώνησή του).
Με την ευκαιρία της σημερινής μας συνάντησης, θέλω να συγχαρώ τη Διεθνή Διαφάνεια για την προσφορά της στην καταπολέμηση της διαφθοράς και την εμπέδωση της διαφάνειας.
Θέλω, όμως, να συγχαρώ ξεχωριστά και το Ελληνικό Τμήμα της Οργάνωσης για το έργο που αναπτύσσει.  
Έργο το οποίο αποτυπώνεται και στο αντικείμενο της σημερινής εκδήλωσης.
Εκδήλωση που στόχο έχει, σύμφωνα και με τον κ. Πρόεδρο της Οργάνωσης, την ενεργοποίηση μιας κοινωνικής βάσης από νέους ανθρώπους στην οποία θα στηριχθεί το οικοδόμημα της σύγχρονης Ελλάδας, απαλλαγμένης από τα δεινά της διαφθοράς.
 
Κυρίες και κύριοι,
Είναι γεγονός ότι, διαχρονικά και διατοπικά, η διαφθορά ταλανίζει το δημόσιο βίο πολλών κοινωνιών, ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, υποθάλπτοντας τον πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό ιστό τους.
Υπονομεύει τα θεμέλια της Δημοκρατίας.
Απειλεί την ουσία και την ποιότητά της.
Καθυστερεί την αναπτυξιακή πορεία.
Πλήττει την κοινωνική δικαιοσύνη και συνοχή.
Το φαινόμενο της διαφθοράς δεν επιδέχεται μονοσήμαντες ιδεολογικές προσεγγίσεις και ερμηνείες.
Βρίσκει πρόσφορο έδαφος και αναπτύσσεται στα σκοτεινά πλοκάμια της εξουσίας.
Ευνοείται από τις γραφειοκρατικές διαδικασίες και τη διάσπαρτη πολυνομία.
Τροφοδοτείται από τη διαιώνιση βαθιά ριζωμένων αντιλήψεων και νοοτροπιών.
Και η διαφθορά στην Ελλάδα, σύμφωνα και με τον Γενικό Διευθυντή της Διεθνούς Διαφάνειας Ελλάδας, είναι πρωτίστως ζήτημα νοοτροπίας.
Η αντιμετώπιση αυτού του πολυδιάστατου νοσηρού φαινομένου δεν είναι εύκολη υπόθεση.
Δεν παραμερίζονται, δεν εξαλείφονται, με κάποιο μαγικό τρόπο, κατεστημένες νοοτροπίες και χρονίζουσες συμπεριφορές.
Δεν καλύπτονται, ούτε εύκολα ούτε άμεσα, κενά, λάθη, παραλείψεις και αγκυλώσεις στη λειτουργία του Κράτους.
Απαιτείται συστηματική, διαρκής και επίμονη δουλειά.
Απαιτείται πολιτική βούληση και αποφασιστικότητα.
Απαιτείται ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών.
Απαιτείται η μέγιστη δυνατή συστράτευση των νέων ανθρώπων σε αυτή την προσπάθεια.
Στην αντιμετώπιση, ή τουλάχιστον στον περιορισμό, του φαινομένου της διαφθοράς ο ρόλος της εκπαίδευσης είναι σημαντικός.
Κυρίες και κύριοι,
Θεωρητικές προσεγγίσεις και εμπειρικές μελέτες κατατείνουν στη διαπίστωση ότι η εκπαίδευση αποτελεί το βασικό μηχανισμό παραγωγής, συσσώρευσης και διάχυσης του ανθρώπινου κεφαλαίου.
Του πιο πολύτιμου πόρου στη νέα οικονομία και κοινωνία της γνώσης η οποία διαμορφώνεται.
Έχει αποδειχθεί ότι οι επενδύσεις στο ανθρώπινο κεφάλαιο, τόσο οι ιδιωτικές όσο και οι κοινωνικές, υπό την προϋπόθεση της χρηστής και αποτελεσματικής διαχείρισης των πόρων, έχουν καλές αποδοτικότητες.
Και αυτό διότι αυτές οι επενδύσεις επιδρούν στη διαμόρφωση του κοινωνικού κεφαλαίου.
Επηρεάζουν, σε μεγάλο βαθμό, τις αρχές, τις αξίες, τις αντιλήψεις και τις πεποιθήσεις του κάθε νέου ανθρώπου.
Ως εκ τούτου ορθώς η κυβέρνηση έχει αποδώσει ιδιαίτερη σημασία στην ποσότητα και στην ποιότητα του ανθρώπινου κεφαλαίου.
 
Κυρίες και κύριοι,
Δυστυχώς όμως και στον χώρο της εκπαίδευσης ανθίζουν φαινόμενα διαφθοράς, τα οποία εκδηλώνονται με έντονο τρόπο και πολλές διαφορετικές μορφές.
Πρόσφατα, το Διεθνές Ινστιτούτο Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού της UNESCO κατέγραψε την έκταση του φαινομένου της διαφθοράς σε 60 χώρες σε σχετική μελέτη υπό τον τίτλο «Διεφθαρμένα σχολεία, διεφθαρμένα πανεπιστήμια: τι μπορούμε να κάνουμε;»
Όπως προκύπτει από την έρευνα, η διαφθορά δεν είναι προνόμιο των υπανάπτυκτων χωρών, αλλά αντίθετα συναντάται σε ολόκληρο τον κόσμο, με διαφορετικές πρακτικές.
Τα συνήθη προβλήματα διαφθοράς αφορούν τη χρηματοδότηση των εκπαιδευτικών μονάδων, τη διαχείριση και τη συμπεριφορά των λειτουργών στο χώρο της εκπαίδευσης, την παραγωγή και διανομή των συγγραμμάτων, τη διεξαγωγή των εξετάσεων, την εισαγωγή στις πανεπιστημιακές σχολές και την πιστοποίηση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Κάποιες τέτοιες εστίες διαφθοράς εγκολπώνονται και στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, κυρίως στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Θα μου επιτρέψετε συνεπώς λόγω της έντασης του φαινομένου σ’ αυτή τη βαθμίδα της εκπαιδευτικής λειτουργίας, αλλά και λόγω της μέχρι πρόσφατα ενεργούς συμμετοχής μου στο χώρο αυτό (ως μέλος ΔΕΠ του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών), να επικεντρωθώ στην Ελληνική Ανώτατη Εκπαίδευση.
 
Κυρίες και κύριοι,
Βασικός προβληματισμός και διάχυτη πεποίθηση είναι ότι η Ελληνική Ανώτατη Εκπαίδευση διέρχεται βαθιά και χρόνια κρίση.
Κρίση στην οποία τα σημάδια της διαφθοράς, της συναλλαγής και της στέγασης ιδιωτικών επαγγελματικών δραστηριοτήτων είναι έντονα.
Έντονα:
  • Στην εκλογή και στην ανάδειξη των διοικητικών αρχών των Πανεπιστημίων.
  • Στην εκλογή και στην εξέλιξη των μελών Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού.
  • Στον τρόπο εισαγωγής στα μεταπτυχιακά προγράμματα.
  • Στον τρόπο και χρόνο απόκτησης διδακτορικών τίτλων.
  • Στην επιλογή και διανομή των συγγραμμάτων.
  • Στη διαδικασία των μετεγγραφών φοιτητών και σπουδαστών εσωτερικού.
  • Στη συμμετοχή μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας στα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
  • Στην αναγνώριση πτυχίων του εξωτερικού.
  • Στη λειτουργία του φοιτητικού συνδικαλισμού.
Με δεδομένο μάλιστα το ότι η ανώτατη εκπαίδευση σε θεσμικό, δομικό και λειτουργικό επίπεδο χαρακτηρίζεται από κρατικό συγκεντρωτισμό, γραφειοκρατική και συντεχνιακή λογική, εσωστρέφεια και χαμηλό βαθμό κοινωνικής λογοδοσίας, ορθώς η Ελληνική πολιτεία έχει αποδώσει υψηλή προτεραιότητα στην ανασυγκρότηση του συστήματος της τυπικής εκπαίδευσης και στη δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος δια βίου μάθησης.
Στην κατεύθυνση ενίσχυσης της διαφάνειας στη λειτουργία της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας, ο Νόμος 3282/2004 για τις μετεγγραφές φοιτητών και σπουδαστών εσωτερικού,ο Νόμος 3328/2005 για την ίδρυση νέου φορέα για την αναγνώριση των πτυχίων Πανεπιστημίων εξωτερικού, ο Νόμος 3374/2005 για την ίδρυση της Αρχής Διασφάλισης Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση και ο Νόμος 3685/2008 για το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των μεταπτυχιακών προγραμμάτων, αποτελούν σημαντικές νομοθετικές πρωτοβουλίες.
Ιδιαίτερης σημασίας όμως για την ενίσχυση της διαφάνειας είναι διατάξεις του Νόμου 3549/2007 για τη μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου για τη δομή και τη λειτουργία των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων. Βασικοί άξονες είναι:
  • Η εφαρμογή της αρχής της δημοσιότητας σε όλες τις δραστηριότητες. Στην κατεύθυνση αυτή καθιερώνεται σύστημα εσωτερικού δημοσιονομικού ελέγχου για την πληρέστερη διασφάλιση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης στα οικονομικά των Α.Ε.Ι.
  • Ο εξορθολογισμός των διαδικασιών για την εκλογή των μελών Δ.Ε.Π., ώστε να εξασφαλίζεται η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αξιοκρατία και νομιμότητα.
  • Η ανάδειξη των οργάνων διοίκησης των Α.Ε.Ι. μέσω άμεσης και συλλογικής συμμετοχής ομάδων της ακαδημαϊκής κοινότητας στην εκλογική διαδικασία.
  • Η κοινωνική λογοδοσία των Α.Ε.Ι. ενώπιον της Βουλής, με συζήτηση των πεπραγμένων τους, όπως αυτά αποτυπώνονται στους ετήσιους απολογισμούς τους, σε δημόσιες συνεδριάσεις.
  • Η υποχρέωση σύνταξης, κατάρτισης και υιοθέτησης Εσωτερικού Κανονισμού.
  • Η υιοθέτηση του µοντέλου του τετραετούς οικονοµικού προγραµµατισµού το οποίο αναμένεται να συµβάλλει στο στρατηγικό σχεδιασµό µιας πιο διαφανούς, πιο αποτελεσµατικής και πιο ανταποδοτικής οικονοµικής διαχείρισης.
Από τα ανωτέρω καθίσταται νομίζω σαφές ότι το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο για την ενίσχυση της διαφάνειας στην εκπαίδευση υπάρχει.
Το ζητούμενο είναι η πλήρης εφαρμογή αυτών των νομοθετικών πρωτοβουλιών.
Αυτή η εφαρμογή όμως είναι το πρόβλημα, αφού οι αντιδράσεις εκείνων που θίγονται τα συμφέροντά τους είναι έντονες.
Απαιτείται όμως υπευθυνότητα από όλους μας, πολιτεία, εκπαιδευτικές διοικήσεις, καθηγητές και φοιτητές.
Σύμφωνα άλλωστε και με τη Διεθνή Διαφάνεια Ελλάδας όλοι μαζί πρέπει να απομονώσουμε τα αποστήματα που δηλητηριάζουν την κοινωνία μας. Και οι νέοι πρέπει να είναι στην πρωτοπορία αυτής της προσπάθειας, ενστερνιζόμενοι τις αρχές της διαφάνειας.
Συμμετέχοντας με πιο ενεργό τρόπο στον κοινωνικό έλεγχο.
Τότε τα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα θα επιτύχουν στην αποστολή τους, που είναι μεταξύ άλλων, η διαμόρφωση υπεύθυνων ανθρώπων με επιστημονική, κοινωνική, πολιτιστική και πολιτική συνείδηση και η άρτια κατάρτισή τους για επιστημονική και επαγγελματική σταδιοδρομία.