Ο Κόσμος Γύρω μας: Η αναγκαιότητα της φορολογικής μεταρρύθμισης

Ο Κόσμος Γύρω μας: Η αναγκαιότητα της φορολογικής μεταρρύθμισης

Το ασφαλιστικό πρόβλημα στην Ελλάδα είναι βαθύτατα δομικό και οξύτατα διαρθρωτικό. Εγκολπώνονται στο σύστημα παράγοντες, ενδογενείς και εξωγενείς, που, διαχρονικά, τροφοδοτούν, αναπαράγουν, διογκώνουν και διαιωνίζουν το πρόβλημα. 
  • Το ασφαλιστικό σύστημα χαρακτηρίζεται από νομοθετική πολυπλοκότητα, πολυνομία και πολυδιάσπαση, με αποτέλεσμα την ύπαρξη χαώδους γραφειοκρατίας. Χαρακτηρίζεται από έντονο πολυκερματισμό αφού λειτουργούν 155 φορείς και κλάδοι κύριας και επικουρικής ασφάλισης, υγείας και πρόνοιας, που εποπτεύονται από 5 διαφορετικά Υπουργεία.
  • Οι αντοχές του συστήματος περιορίζονται σοβαρά από:
  1. τις μακροχρόνιες δημογραφικές εξελίξεις, όπως είναι η υπογεννητικότητα και η αύξηση του προσδοκώμενου χρόνου διαβίωσης,
  2. την ανεργία και την αδήλωτη εργασία, και 
  3. την επιμήκυνση του χρόνου εκπαίδευσης.
Αυτά τα στοιχεία επιδεινώνουν συνεχώς τη σχέση ισορροπίας εργαζομένων και συνταξιούχων.
 
Αποτέλεσμα αυτών των παραγόντων είναι:
1ον: Η ραγδαία, και δυσανάλογη προς τα έσοδα, αύξηση των δαπανών του συστήματος. Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, η Ελλάδα ξεχωρίζει ως η χώρα με τις υψηλότερες αναμενόμενες δαπάνες για συντάξεις μέχρι το 2050. Όλα τα στοιχεία συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι οι δαπάνες για συντάξεις που σήμερα ανέρχονται περίπου στο 12,6% του ΑΕΠ, τα επόμενα χρόνια θα σημειώσουν αλματώδη άνοδο για να φτάσουν το 2050 στο 25% του ΑΕΠ.
2ον: Η εκτεταμένη εισφοροδιαφυγή και εισφοροαποφυγή που οδηγούν σε συρρίκνωση των πόρων της κοινωνικής ασφάλισης και σε στρεβλή λειτουργία ολόκληρης της οικονομίας.
3ον: Η αναποτελεσματική και αδιαφανής, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαχείριση και λειτουργία των ασφαλιστικών ταμείων, οι μεγάλες διοικητικές και οργανωτικές δυσχέρειες, η κατασπατάληση πόρων, η αδυναμία ουσιαστικού ελέγχου και εποπτείας των ταμείων.
4ον: Οι χρόνιες παθογένειες του ασφαλιστικού συστήματος. Ενδεικτικά αναφέρω:
  • Το σύστημα συντηρεί μεγάλες ανισότητες στις συντάξεις, στρεβλώσεις στο χρόνο συνταξιοδότησης, διαφοροποιήσεις στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. 
  • Υπάρχει άναρχη παραχώρηση συνταξιοδοτικών προνομίων σε ορισμένες κοινωνικά ομάδες. Το σύστημα σημαδεύεται, για να δανεισθώ ορολογία του κου. Τήνιου, από τη συνύπαρξη «νησίδων προνομίων σε ένα πέλαγος ανεπάρκειας».
  • Περιέχει πλήθος ρυθμίσεων που ευνοούν και ενθαρρύνουν την πρόωρη συνταξιοδότηση.
  • Παρέχεται υπερβολικά μεγάλος αριθμός αναπηρικών συντάξεων, με αδιαφανείς διαδικασίες.  
  • Χρησιμοποιείται καταχρηστικά ο θεσμός των βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων από ομάδες εργαζομένων, χωρίς σαφή, επιστημονικά κριτήρια επιλογής. 
Εγχώριες και διεθνείς εκθέσεις, οικονομικού και αναλογιστικού περιεχομένου, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το σύστημα δεν είναι βιώσιμο, με μικρές ίσως αποκλίσεις ως προς τον χρονικό ορίζοντα εκδήλωσης του προβλήματος. Έτσι, πρόσφατες μελέτες, όπως αυτές του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι η ασφαλιστική μεταρρύθμιση είναι απαραίτητη. Όσο καθυστερεί και αναβάλλεται, τόσο εντείνονται οι μηχανισμοί αυτο-επιδείνωσής του.
 
Η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας τόλμησε και προχώρησε στην αναμόρφωση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, με ουσιαστικό και ήπιο τρόπο. Χωρίς να θίγει ώριμα δικαιώματα και παροχές, με διατήρηση του δημόσιου, καθολικού, υποχρεωτικού και αναδιανεμητικού χαρακτήρα του συστήματος.
Κεντρικοί στόχοι της μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού συστήματος είναι:
  • Η δημιουργία ενός σύγχρονου, ορθολογικού, δίκαιου και μακροχρόνια βιώσιμου ασφαλιστικού συστήματος, ώστε να θωρακίσει τα δικαιώματα των σημερινών και των αυριανών ασφαλισμένων.
  • Η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, της αλληλεγγύης των γενεών και της κοινωνικής δικαιοσύνης, διορθώνοντας αδικίες και αντιμετωπίζοντας στρεβλώσεις που λειτουργούν τελικά σε βάρος του συνόλου των ασφαλισμένων.
Βασικοί άξονες της ασφαλιστικής μεταρρύθμισης είναι:
  • Η προώθηση μιας τολμηρής και αποτελεσματικής διοικητικής και οργανωτικής μεταρρύθμισης με την ενοποίηση φορέων και κλάδων με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, όρους και προϋποθέσεις.
  • Η θεσμοθέτηση ρυθμίσεων για την προστασία της μητρότητας, όπως είναι η αύξηση του συνολικού χρόνου της άδειας μητρότητας, η ειδική παροχή προστασίας μητρότητας και η επέκταση της δυνατότητας αναγνώρισης επιπλέον πλασματικού χρόνου. 
  • Η δημιουργία κινήτρων για την παραμονή στην εργασία μέσω της αναπροσαρμογής του ποσοστού προσαύξησης των συντάξεων.
  • Η προώθηση θεσμικών καινοτομιών, όπως είναι το Κεφάλαιο Αλληλεγγύης των Γενεών για τη διασφάλιση των συντάξεων των νέων γενεών.
Είναι γεγονός ότι η αναμόρφωση του ασφαλιστικού συστήματος είναι εγχείρημα σύνθετο και απαιτητικό. Είναι όμως επιτακτικά αναγκαία και κοινωνικά επιβεβλημένη. Γιατί, όπως καταλήγει η τελευταία Έκθεση του Ιδρύματος Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών: «τα περιθώρια βελτίωσης της βιωσιμότητας και επάρκειας του συνταξιοδοτικού συστήματος υπάρχουν. Το σχετικό κόστος για την προσπάθεια κίνησης προς αυτή την κατεύθυνση είναι μεν σημαντικό, αλλά ταυτόχρονα εφικτό και μικρότερο του συνολικού και μακροχρόνιου οφέλους που θα προκύψει από την αναδιάρθρωσή του. Τα οφέλη αυτά μοιράζονται σε ολόκληρη την κοινωνία, τόσο στο άμεσο μέλλον και ανάμεσα στις υπάρχουσες γενεές, όσο και σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, ανάμεσα στις μελλοντικές γενεές.»