Εισήγηση στην Ολομέλεια της Βουλής «Αναθεώρηση του Συντάγματος – Β΄ Ενότητα –...

Εισήγηση στην Ολομέλεια της Βουλής «Αναθεώρηση του Συντάγματος – Β΄ Ενότητα – Άρθρο 16»

Σύμφωνα με τις θεωρίες της ενδογενούς οικονομικής ανάπτυξης, η επένδυση στη γνώση

  • επιταχύνει τους ρυθμούς της βιώσιμης και αειφόρου ανάπτυξης,
  • βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα,
  • μειώνει τις περιφερειακές ανισότητες,
  • ενισχύει την απασχόληση,
  • προωθεί την κοινωνική συνοχή.

Σε μια κοινωνία που επενδύει στη γνώση, το ανθρώπινο κεφάλαιο αναδεικνύεται στον πιο πολύτιμο πόρο.

Στον πιο καθοριστικό παράγοντα της οικονομικής ανάπτυξης.

Θεωρητικές προσεγγίσεις και εμπειρικές μελέτες κατατείνουν στη διαπίστωση ότι η εκπαίδευση αποτελεί το βασικό μηχανισμό παραγωγής, συσσώρευσης και διάχυσης του ανθρώπινου κεφαλαίου.

Έχει αποδειχθεί ότι οι επενδύσεις στο ανθρώπινο κεφάλαιο, τόσο οι ιδιωτικές όσο και οι κοινωνικές, υπό την προϋπόθεση της χρηστής και αποτελεσματικής διαχείρισης των πόρων, έχουν καλές αποδοτικότητες.

Ως εκ τούτων, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, ορθώς η κυβέρνηση της Ν.Δ. έχει αποδώσει ιδιαίτερη σημασία στην ποσότητα και την ποιότητα του ανθρώπινου κεφαλαίου.

Ορθώς έχει αποδώσει υψηλή προτεραιότητα στην ανασυγκρότηση και τον εκσυγχρονισμό του συστήματος της τυπικής εκπαίδευσης και στη δημιουργία ενός αξιόπιστου συστήματος κατάρτισης και δια βίου μάθησης.

Σε αυτή την κατεύθυνση πολιτικής δράσης, καίριας σημασίας είναι η βελτίωση της αποδοτικότητας του συστήματος ανώτατης εκπαίδευσης.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Είναι γεγονός ότι η κατάσταση στην ανώτατη εκπαίδευση είναι προβληματική.

Η Ελλάδα υστερεί στους περισσότερους δείκτες που αποτιμούν και αξιολογούν τις επιδόσεις της χώρας στον συγκεκριμένο τομέα.

Η ανώτατη εκπαίδευση σε θεσμικό, δομικό και λειτουργικό επίπεδο παρουσιάζει ελλείμματα, δυσλειτουργίες και αναχρονιστικές αγκυλώσεις, με συνέπεια να μην μπορεί να συμβάλλει, όσο δυνητικά μπορεί, στην επιτυχή προσαρμογή της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας στο ανταγωνιστικό και συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Η ανώτατη εκπαίδευση στη χώρα μας χαρακτηρίζεται από κρατικό συγκεντρωτισμό, γραφειοκρατική και συντεχνιακή λογική, εσωστρέφεια, έλλειψη διαφάνειας, χαμηλό βαθμό κοινωνικής λογοδοσίας.

Στην ανώτατη εκπαίδευση παρατηρείται μετάλλαξη των θεσμών, παραγωγή κοινωνικών διακρίσεων και ανισοτήτων.

Εγκολπώνονται αρκετές διεθνείς πρωτοτυπίες οι οποίες συμβάλλουν στην υποβάθμιση των ελληνικών πανεπιστημίων.

Παρά ταύτα, είναι εσφαλμένη και άδικη μια ισοπεδωτική αρνητική κριτική για το ελληνικό πανεπιστήμιο.

Στους κόλπους του έχουν αναπτυχθεί κάποιες σημαντικές νησίδες ποιότητας, που δεν θα πρέπει να τις αγνοούμε ή να τις υποτιμούμε.

Σε κάποιες περιπτώσεις παράγεται και προσφέρεται σημαντικό έργο από διδάσκοντες και φοιτητές, που διακρίνεται σε διεθνές επίπεδο.

Αυτά όμως είναι οι εξαιρέσεις, και όχι ο κανόνας.

Και αυτό διότι το ελληνικό πανεπιστήμιο δεν εμφανίστηκε έτοιμο, αλλά και πρόθυμο, να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της νέας εποχής.

Τα προβλήματα στο χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης τα αναγνωρίζουν πολιτικές δυνάμεις και διεθνείς οργανισμοί.

Εγχώριες και διεθνείς εκθέσεις, όπως η εφετινή έκθεση του Ο.Ο.Σ.Α., συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι η μεταρρύθμιση στο χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης είναι επιτακτικά αναγκαία, κοινωνικά επιβεβλημένη.

Η συνολική ανασυγκρότηση και ο εκσυγχρονισμός της ανώτατης εκπαίδευσης, με πρώτιστο μέλημα την αναβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου, σε ένα θεσμικό περιβάλλον όπου κρατική και μη κρατική, αλλά σαφώς μη κερδοσκοπική, ανώτατη εκπαίδευση μπορούν να συνυπάρξουν κάτω από απαιτητικές ποιοτικές προδιαγραφές, αποτελεί την πλέον ρεαλιστική και αποτελεσματική πρόταση.

Η κυβέρνηση της Ν.Δ. με τον πρόσφατο Νόμο για την Ανώτατη Εκπαίδευση και με την πρόταση για την αναθεώρηση του Άρθρου 16 του Ελληνικού Συντάγματος θέτει τις βάσεις, τον οδικό χάρτη, για την αποκατάσταση της ποιότητας του ελληνικού πανεπιστημίου.

Στόχος αυτών των πρωτοβουλιών είναι:

  • η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών πανεπιστημίων με την παροχή ίσων και πολλαπλών ευκαιριών,
  • η θεσμική θωράκιση της διοίκησης των ανώτατων ιδρυμάτων,
  • η ακαδημαϊκή και οικονομική αυτοτέλεια των πανεπιστημίων,
  • η εισαγωγή κριτηρίων αριστείας και κοινωνικής λογοδοσίας,
  • η εφαρμογή ενός αξιόπιστου συστήματος αξιολόγησης,
  • η υιοθέτηση υψηλών κριτηρίων αξιοκρατίας, διαφάνειας και αποτελεσματικότητας,
  • η εναρμόνιση θεσμών και δομών με το ευρωπαϊκό περιβάλλον και τα διεθνή πρότυπα.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Η προτεινόμενη αναθεώρηση του Άρθρου 16 του Ελληνικού Συντάγματος παρέχει τη δυνατότητα ίδρυσης μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στη χώρα μας.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη αξιών και κριτηρίων και ενός ρυθμιστικού και εποπτικού μηχανισμού που να τα εφαρμόζει, άμεσα, αυστηρά, αξιόπιστα.

Κριτηρίων και προδιαγραφών που θα διασφαλίζουν το υψηλό ποιοτικό επίπεδο εκπαιδεύσεως σε τομείς όπως είναι η στελέχωση του ιδρύματος, η υλικοτεχνική υποδομή, η οικονομική διαφάνεια και βιωσιμότητα, η διαδικασία εισαγωγής φοιτητών, ο χρονικός ορίζοντας της επένδυσης, η ακαδημαϊκή φερεγγυότητα κ.α.

Στόχοι της προτεινόμενης αναθεώρησης είναι:

1. Η ποιοτική αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης με

  • τη διαρκή αξιολόγηση του έργου όλου του διδακτικού προσωπικού και όλων των φορέων της Ανώτατης Εκπαίδευσης,
  • την αποσυμφόρηση των κρατικών πανεπιστημίων και την ορθολογική κατανομή του φοιτητικού δυναμικού,
  • την ενίσχυση του ανταγωνισμού,
  • τον περιορισμό της απόλυτης κρατικής εξάρτησης και της λογικής της συντεχνίας.

2. Η συμβολή στην αντιμετώπιση της παραπαιδείας, στον περιορισμό της φοιτητικής μετανάστευσης και της διαρροής εγκεφάλων με τη διεύρυνση των εκπαιδευτικών επιλογών και ευκαιριών.

3. Ο επαναπατρισμός, η αξιοποίηση και η ανάδειξη διακεκριμένων Ελλήνων επιστημόνων, οι οποίοι θα μεταφέρουν και τη σχετική τεχνογνωσία στη χώρα μας.

4. Η δημιουργία καινούργιων εισοδημάτων και νέων θέσεων απασχόλησης για τη στελέχωση των ιδρυμάτων.

5. Η εξοικονόμηση πόρων ώστε να βελτιωθεί το κόστος ανά φοιτητή στη δημόσια εκπαίδευση, που στη χώρα μας είναι περίπου το μισό σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

6. Η προσέλκυση φοιτητών από γειτονικές χώρες, με συνέπεια την εισροή συναλλάγματος και τη δυνατότητα εξαγωγής της ελληνικής παιδείας και του ελληνικού πολιτισμού.

7. Η καθιέρωση αυστηρού ρυθμιστικού πλαισίου λειτουργίας σε κάθε είδους ιδιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, τα οποία αναπτύσσονται άναρχα και χωρίς επαρκή έλεγχο στην ποιότητα της παρεχόμενης γνώσης. Προσδιορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις για τη δημιουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων και δεν αφήνονται τα πράγματα να εξελιχθούν εκτός ορίων και κανόνων.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Η αναθεώρηση του Άρθρο 16 του Συντάγματος, φυσικά, δεν πρόκειται από μόνη της να λύσει όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η ανώτατη εκπαίδευση στη χώρα μας.

Δεν είναι πανάκεια για την θεραπεία όλων των δεινών.

Είναι όμως αναμφίβολα ένα σημαντικό βήμα.

Είναι μια πραγματικά προοδευτική πρωτοβουλία.

Επιχειρεί την ενσωμάτωση διατάξεων αναγκαίων για τη ρύθμιση ζητημάτων που ανέδειξαν οι σύγχρονες τάσεις στην κοινωνία και την εκπαίδευση.

Συμβαδίζει με τις απαιτήσεις που θέτει η σύγχρονη κοινωνία της γνώσης.

Ανταποκρίνεται σε βασικές, πραγματικές, ανάγκες της νέας εποχής.

Σε καθολικά αιτήματα της σύγχρονης κοινωνίας.

Η προτεινόμενη αναθεώρηση του Άρθρου 16 σε καμιά περίπτωση δεν σημαίνει εμπορευματοποίηση της παιδείας.

Γι’ αυτό και η εμπειρία από όλες τις ανεπτυγμένες χώρες δείχνει ότι η μορφή των μη κρατικών πανεπιστημίων είναι ασφαλώς μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, και έχει έντονο δημόσιο χαρακτήρα.

Η προτεινόμενη αναθεώρηση του Άρθρου 16 όμως δεν μεταβάλλει και την αξία και προτεραιότητα που αποδίδει η ελληνική κυβέρνηση στην ενίσχυση και την ποιοτική αναβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στο σύγχρονο θεσμικό του ρόλο, με ετοιμότητα, εγκυρότητα, δυναμισμό και αυτοπεποίθηση.

Το δημόσιο πανεπιστήμιο, που είχα την τιμή να υπηρετώ μέχρι το Σεπτέμβριο, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την ανάπτυξη της αναγκαίας για τη χώρα εκπαιδευτικής υποδομής.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Η αναθεώρηση του Άρθρου 16 είναι πράξη ευθύνης απέναντι στις προκλήσεις της νέας εποχής.

Αποτελεί πρόκληση και ευκαιρία.

Πρόκληση και ευκαιρία στην οποία δεν συμμετέχει το κόμμα της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης.

Η υποταγή της προοδευτικής θεσμικής λογικής στη μικροκομματική και πολύ περισσότερο στην εσωκομματική σκοπιμότητα δυσκολεύει, για άλλη μία φορά, τη διαδικασία εκσυγχρονισμού και απελευθέρωσης της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Μιας αναγκαίας όμως διαδικασίας ώστε να ανταποκριθούμε με την ωριμότητα και υπευθυνότητα που οι κοινωνικές, εκπαιδευτικές και οικονομικές περιστάσεις επιβάλλουν, στη σύγχρονη πρόκληση διαμόρφωσης μιας δυναμικής οικονομίας της γνώσης.