Η Καθημερινή, The Economist, Ειδικές Εκδόσεις: Η αναγκαιότητα εποπτείας των κρατικών επενδυτικών...

Η Καθημερινή, The Economist, Ειδικές Εκδόσεις: Η αναγκαιότητα εποπτείας των κρατικών επενδυτικών κεφαλαίων

Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση έφερε στο επίκεντρο της ακαδημαϊκής συζήτησης, αλλά και του δημοσίου διαλόγου, το ζήτημα της αποτελεσματικής ρύθμισης και εποπτείας των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών.

Εφαλτήριο αυτών των συζητήσεων αποτελεί και η εντεινόμενη και διευρυνόμενη δραστηριοποίηση των κρατικών επενδυτικών κεφαλαίων (sovereign wealth funds – SWF’s) στις αναπτυγμένες οικονομίες, ως πηγή χρηματοδότησης των αγορών τους.
Τα SWF’s πρωτοεμφανίστηκαν τη δεκαετία του ‘50 και αποτελούν ουσιαστικά κρατικά επενδυτικά «οχήματα» μεγάλων εξαγωγικών, αναδυόμενων κατά κύριο λόγο, χωρών οι οποίες επενδύουν τα υψηλά συναλλαγματικά τους αποθέματα σε μεγάλο εύρος επιχειρήσεων και άλλων περιουσιακών στοιχείων του εξωτερικού.
Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία για το 2007, ο κλάδος των SWF’s περιλαμβάνει περισσότερες από 40 εταιρείες, ορισμένες εκ των οποίων διαχειρίζονται όγκο κεφαλαίων μεγαλύτερο των $100 δις. Ενδεικτικά, οι δύο μεγαλύτερες εταιρείες, το Abu Dhabi Investment Authority και το Government of Singapore Investment Corporation, έχουν εκτιμημένο όγκο που ανέρχεται περίπου στα $875 δις και $330 δις αντίστοιχα, ενώ οι χώρες με τα μεγαλύτερα SWF’s είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σιγκαπούρη, η Νορβηγία, το Κουβέιτ, η Ρωσία και η Κίνα (βλέπετε συνημμένο πίνακα).
Σήμερα, ο συνολικός όγκος του κλάδου των SWF’s ανέρχεται στα $3,1 τρις και είναι υπέρ-διπλάσιος από το συνολικό όγκο των hedge funds. Η ιδιαίτερη δυναμική που παρουσιάζει ο συγκεκριμένος επενδυτικός κλάδος, σε συνδυασμό με τη σταθερή αυξητική πορεία των τιμών των φυσικών πόρων και των αγαθών τα τελευταία χρόνια, οδηγούν στην εκτίμηση ότι ο συνολικός όγκος των διαχειριζόμενων κεφαλαίων θα ξεπεράσει τα $10 – 12 τρις την επόμενη δεκαετία.
Η ανάπτυξη των SWF’s δημιουργεί σημαντικά οφέλη στις χώρες προέλευσής τους:
α) Θωρακίζει τις οικονομίες τους από τη αστάθεια των εγχώριων αγορών, λειτουργώντας ως μια επιπλέον «δεξαμενή ρευστότητας».
β) Μειώνει την επισφάλεια των κρατικών επενδύσεων, μέσω της διαφοροποίησης του κινδύνου, επενδύοντας τον «εθνικό πλούτο» σε πολύ μεγαλύτερο εύρος επιχειρήσεων και άλλων περιουσιακών στοιχείων του εξωτερικού.
γ) Συμβάλλει στην ενίσχυση της διαφάνειας και του δημοσίου ελέγχου αναφορικά με την αξιοποίηση των εσόδων των κρατικών επιχειρήσεων από τη κυβέρνηση.
 
Οφέλη όμως προκύπτουν από τη δραστηριοποίηση αυτών των κεφαλαίων και για τις οικονομίες που κατευθύνονται οι συγκεκριμένες επενδύσεις. Κυρίως:
α) Συμβάλλουν, μέσω της παροχής ρευστότητας, σταθεροποιητικά στις χρηματοπιστωτικές αγορές, κυρίως σε περιόδους διαταραχών. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο χαρακτήρισε ως «πυροσβεστικό» το ρόλο των SWF’s στην πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση, έχοντας τη δυνατότητα να απορροφούν τους κραδασμούς και να συγκρατούν τη βραχυπρόθεσμη μεταβλητότητα στις αγορές.
β) Ενισχύουν τη βιωσιμότητα χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων μέσω της μείωσης του επασφαλίστρου κινδύνου, κυρίως όταν αυτά αντιμετωπίζουν πρόβλημα ρευστότητας και όχι φερεγγυότητας.
 
Η ταχύτατη ωστόσο ανάπτυξη του συγκεκριμένου κλάδου σε παγκόσμιο επίπεδο, σε συνδυασμό με το καθεστώς διοίκησης των SWF’s, έχουν δημιουργήσει μία σειρά από ανησυχίες στις χώρες υποδοχής αυτών των κεφαλαίων, και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πρωταρχικό ζήτημα αποτελεί το σημαντικό έλλειμμα παρεχόμενης πληροφόρησης και διαφάνειας των SWF’s, το οποίο επιτρέπει την ανάπτυξη «εικασιών» ως προς τις τοποθετήσεις των συγκεκριμένων κεφαλαίων στην αγορά (market speculations) – εξέλιξη που είναι ιδιαιτέρως αρνητική για τις αγορές, αλλά και για τα ίδια τα SWF’s. Η έλλειψη πληροφόρησης και διαφάνειας για τις επενδυτικές κινήσεις, σε συνδυασμό με το ιδιαίτερα μεγάλο μέγεθος των SWF’s, ενισχύει τις ανησυχίες για τη σταθερότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς η δυνατότητα άμεσης μετακίνησης και επένδυσης τεραστίων ποσών δύναται εύκολα να οδηγήσει την ευρωπαϊκή αγορά σε μεγάλες διακυμάνσεις. Η παραπάνω ανησυχία αποκτά μία έντονα πολιτική διάσταση λόγω του διοικητικού καθεστώτος των SWF’s, καθώς σε περιπτώσεις κρατικής παρέμβασης στη διοίκηση του ιδρύματος δεν είναι ευδιάκριτη η έκταση κατά την οποία οι επενδυτικές επιλογές της διοίκησης γίνονται με γνώμονα τη μεγιστοποίηση των αποδόσεων των επενδύσεων ή βασίζονται σε πολιτικά κίνητρα. Το ζήτημα της πολιτικής σκοπιμότητας αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν τα SWF’s αποκτήσουν τον έλεγχο μεγάλων ιδιωτικών επιχειρήσεων (και όχι μερίδια αυτών), ενώ γίνεται ακόμα πιο έντονο όταν επιδιώκουν την εξαγορά Ευρωπαϊκών εταιρειών κρατικών συμφερόντων. Στην περίπτωση που τα SWF’s χρησιμοποιηθούν ως «όχημα» εξαγοράς Ευρωπαϊκών δημοσίων επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας (μεταφορές, υψηλή τεχνολογία, αμυντική τεχνολογία, τηλεπικοινωνίες, υποδομές, κ.α.) προκύπτει ζήτημα «εθνικής ασφάλειας» για το κράτος-μέλος που καλείται να αποδεχτεί την επενδυτική πρόταση των SWF’s, δίνοντας μεγαλύτερες διαστάσεις στην ανησυχία. Τέλος, παρατηρείται έντονη ασυμμετρία αναφορικά με το «άνοιγμα» των αγορών σε επενδυτικές εισροές, καθώς, παρόλο που οι ευρωπαϊκές οικονομίες δεν περιορίζουν την εισροή επενδυτικών κεφαλαίων από τις αναδυόμενες αγορές, η δυνατότητα πρόσβασης ευρωπαϊκών επενδυτικών κεφαλαίων σε ορισμένες από τις αναδυόμενες αγορές είναι περιορισμένη (π.χ. Κίνα, Ρωσία). Η κατάσταση αυτή καθιστά μειονεκτική τη θέση των ευρωπαϊκών επενδυτικών επιχειρήσεων έναντι των αντιστοίχων από τις αναδυόμενες αγορές.
 
Τα ζητήματα που προκύπτουν, συνεπώς, από την ενίσχυση του ρόλου των SWF’s στις οικονομίες έχουν απασχολήσει κυβερνήσεις των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μεταξύ των οποίων και την Ελληνική κυβέρνηση), αλλά και των οργάνων της, στην κατεύθυνση αξιολόγησής τους και θέσπισης ρυθμιστικών κανόνων για τη δραστηριοποίηση αυτών των κεφαλαίων.
Οι άξονες δράσης πρέπει να στηρίζονται σε βασικές αρχές, όπως είναι:
  • Η διατήρηση μιας «ανοικτής» στη δραστηριοποίηση των SWF’s ευρωπαϊκής αγοράς, πάντα στα πλαίσια των κανόνων της ανοικτής αγοράς και του θεμιτού ανταγωνισμού.
  • Η ενίσχυση της διαφάνειας των SWF’s, μέσω του καθορισμού ενός «κώδικα δεοντολογίας» που θα καθορίζει ελάχιστα προαπαιτούμενα σχετικά με τη λειτουργία των κεφαλαίων.
  • Ο περιορισμός, με ταυτόχρονη ενίσχυση, της κρατικής παρέμβασης στην περίπτωση εξαγοράς μεριδίων επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας.
  • Η προώθηση της εναρμόνισης των κανόνων, των ρυθμίσεων και της εποπτείας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και η ενίσχυση της συνεργασίας και του συντονισμού σε διεθνές επίπεδο.
Σε περιόδους έντονων διαταραχών στις διεθνείς αγορές – όπως η τρέχουσα – η δραστηριοποίηση των SWF’s, μέσα σε ένα πλαίσιο κανόνων και ρυθμίσεων που βασίζονται στις προαναφερθείσες βασικές αρχές, δύναται να λειτουργήσει ευεργετικά για τη σταθερότητα της οικονομίας.
ΤΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΚΡΑΤΙΚΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ
Χώρα
Ίδρυμα
Έτος Ίδρυσης
Τρέχον μέγεθος
(σε δις $)
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Abu Dhabi Investment Authority
1976
500 ως 875(ε)
Σιγκαπούρη
Government of Singapore Investment Corporation
1981
100 ως 330(ε)
Νορβηγία
Government Pension Fund-Global
1990
308
Κουβέιτ
Future Generations Fund
1976
174
Ρωσία
Stabilization Fund of the Russian Federation
2004
122
Σιγκαπούρη
Temasek Holdings
1974
108
Κίνα
Central Huijin Investment Company
2003
66(ε)
Κατάρ
Qatar Investment Authority
2005
50(ε)
Αλγερία
Revenue Regulation Fund
2000
43
Αυστραλία
Future Fund
2006
42
Η.Π.Α.
Alaska Permanent Fund
1976
40
Κουβέιτ
General Reserve Fund
1960
39
Μπρούνεϊ
Brunei Investment Agency
1983
30(ε)
Κορέα
Korea Investment Corporation
2005
20
Μαλαισία
Khazanah Nasional
1993
18
Καζακστάν
National Oil Fund
2000
18
Βενεζουέλα
National Development Fund
2005
15
Καναδάς
Alberta Heritage Savings Trust Fund
1976
14
Ιράν
Oil Stabilization Fund
2000
12(ε)
Νέα Ζηλανδία
Superannuation Fund
2001
10
(ε) = Εκτίμηση
Πηγή: Truman, M.E. (2007) “Sovereign Wealth Funds: The need for greater transparency and accountability”, Policy Brief, PB07 – 6, Peterson Institute for International Economics