Εισήγηση στην Ολομέλεια της Βουλής στο Σχέδιο Νόμου: «Θεσμικό πλαίσιο έρευνας και...

Εισήγηση στην Ολομέλεια της Βουλής στο Σχέδιο Νόμου: «Θεσμικό πλαίσιο έρευνας και τεχνολογίας και άλλες διατάξεις»

Σύμφωνα με τiς θεωρίες της ενδογενούς οικονομικής ανάπτυξης,

η επένδυση στη γνώση,

η ενίσχυση της έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας,

η τόνωση της επιχειρηματικότητας,

η ενίσχυση των συνθηκών ανταγωνισμού και η αποτελεσματική λειτουργία των αγορών, και

η δημιουργία ενός αποτελεσματικού, σύγχρονου και δίκαιου κράτους

ενισχύουν και επιταχύνουν την αειφόρο ανάπτυξη, τονώνουν την απασχόληση, προωθούν την κοινωνική συνοχή.

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας με τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει και αναπτύσσει δείχνει να έχει εγκαίρως αντιληφθεί την αναγκαιότητα διαμόρφωσης και υλοποίησης πολιτικών σε αυτούς τους άξονες δράσης.

Ο τομέας της έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας αποτελεί βασική πολιτική προτεραιότητα της κυβέρνησης.

Το υπό συζήτηση και ψήφιση νομοσχέδιο επιβεβαιώνει αυτή τη διαπίστωση.

Αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και ενιαίου θεσμικού πλαισίου για την ανάπτυξη και την προαγωγή της επιστημονικής έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας στη χώρα μας.

Φιλοδοξεί να αναμορφώσει το περιβάλλον και να αναβαθμίσει το επίπεδο της έρευνας, προκειμένου να καταστεί η χώρα ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Η εκπαίδευση, η έρευνα και η τεχνολογία αποτελούν τις κορυφές του «τριγώνου της γνώσης».

Τριγώνου που αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανάπτυξης και την τόνωση της απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η διαχείριση της γνώσης θα πρέπει να συντελείται σε κάθε κομμάτι της αλυσίδας της,

από τη δημιουργία της μέσω της έρευνας,

τη μετάδοσή της μέσω της παιδείας και της κατάρτισης,

τη διάδοσή της μέσω των τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας και

τη χρήση της σε καινοτομικές δράσεις.

Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα υστερεί στους περισσότερους δείκτες που αποτιμούν και αξιολογούν τις επιδόσεις της χώρας στους τομείς της έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας, παρά τη βελτίωση των σχετικών δεικτών τα τελευταία χρόνια.

Ενδεικτικά:

  • Οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη υπολείπονται αισθητά του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
  • Η συμβολή του επιχειρηματικού τομέα στη χρηματοδότηση της έρευνας είναι μικρή.
  • Η διεθνής κατάταξη στον τομέα της καινοτομίας είναι ιδιαίτερα χαμηλή.
  • Παρατηρείται σημαντική υστέρηση στις εξαγωγές τεχνολογικού εξοπλισμού και προϊόντων υψηλής τεχνολογίας.

Το ιστορικό περιορισμένης ερευνητικής και καινοτόμου δράσης στη χώρα σχετίζεται και αντικατοπτρίζει χρόνιες αδυναμίες, υστερήσεις, αγκυλώσεις και παθογένειες του συστήματος.

Κωδικοποιημένα:

  • Το θεσμικό πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογία είναι ασαφές και αποσπασματικό.
  • Ο συντονισμός του ερευνητικού ιστού είναι ελλιπής.
  • Τα φαινόμενα πολυδιασποράς κατά το σχεδιασμό και την υλοποίηση της έρευνας είναι έντονα και εκτεταμένα.
  • Η δημόσια προσπάθεια στο πεδίο της έρευνας και της καινοτομίας είναι κατακερματισμένη σε πολλούς τομείς, φορείς και ομάδες.
  • Οι επικαλύψεις στις ερευνητικές δράσεις των φορέων είναι συχνές.
  • Οι ενδιάμεσοι μηχανισμοί μεταφοράς τεχνολογίας είναι αδύναμοι.
  • Η διαρροή εγκεφάλων στο εξωτερικό είναι εκτεταμένη.
  • Η ουσιαστική αποτίμηση του ήδη εκπονηθέντος ερευνητικού έργου απουσιάζει.

Και όμως!

Η χώρα μας διαθέτει ένα υψηλής ποιότητας ερευνητικό δυναμικό, τόσο στα Πανεπιστήμια όσο και στα ερευνητικά κέντρα, που κάνει καλά τη δουλειά του κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Πρόσφατη έρευνα του Διεθνούς Ινστιτούτου για την Επιστημονική Πληροφόρηση (Institute for Scientific Information (ISI)), κατατάσσει τη χώρα μας στις 30 πρώτες θέσεις του κόσμου σε ότι αφορά το μέγεθος, τη συχνότητα και την απήχηση της ερευνητικής δραστηριότητας την περίοδο 1996-2006.

Συνεπώς δεν μας λείπουν τα εξειδικευμένα και υψηλού επιπέδου στελέχη, αλλά το πλαίσιο και το περιβάλλον που θα κάνει τα άτομα πιο παραγωγικά, μέσα σε ένα αξιοκρατικό περιβάλλον.

Θα μπορούσε βέβαια να ισχυριστεί κανείς ότι η Ελλάδα, λόγω του μικρού μεγέθους της χώρας, δεν μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον τομέα της έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας.

Μερικά παραδείγματα όμως μπορούν να μας πείσουν για το αντίθετο.

1ο Παράδειγμα: Το Ισραήλ

Το Ισραήλ, μολονότι είναι μικροσκοπικό σε μέγεθος, κατέχει αξιοζήλευτη θέση σε πάρα πολλές επιστήμες.

Θα μπορούσε βέβαια κανείς να πει ότι η εξήγηση είναι απλή, και βρίσκεται σε δύο ιδιαιτερότητες.

Αφενός ότι η χώρα γνώρισε την προηγούμενη δεκαετία μία πρωτοφανή «εισβολή» επιστημόνων εβραϊκής καταγωγής από την πρώην Σοβιετική Ένωση και τα κράτη του ανατολικού μπλοκ, αφετέρου τα πανεπιστήμιά του έχουν καλές διασυνδέσεις με τα ερευνητικά προγράμματα του Αμερικανικού Υπουργείου Αμύνης (Πεντάγωνο) και της NASA.

Υπάρχει όμως και μία τρίτη, πιο σημαντική, εξήγηση: η χώρα έχει εθνική στρατηγική για την έρευνα και την ανάπτυξη, χρηματοδοτεί αφειδώς τη θεμελίωση καινοτόμων επιχειρήσεων και θεωρεί προτεραιότητα για την οικονομία της την εξαγωγή τεχνολογίας.

2ο Παράδειγμα: Η Φιλανδία

Η Φιλανδία, από την σχεδόν τελευταία οικονομικά θέση σε Ευρωπαϊκό επίπεδο πριν από μία δεκαετία, έχει ανέλθει στην κορυφή, παγκοσμίως, στους τομείς των νέων τεχνολογιών.

Αυτό που χαρακτήρισε τη χώρα ήταν η ενεργητική δημόσια πολιτική καινοτομιών.

Αυτή στηρίχθηκε από τον υψηλό ρυθμό επενδύσεων σε έρευνα και ανάπτυξη κάτω από την αποφασιστική καθοδήγηση του Συμβουλίου Επιστημονικής και Τεχνολογικής Πολιτικής.

Η χώρα έφτασε να διαθέτει το 3,5% του ΑΕΠ για την έρευνα και την ανάπτυξη, με τον ιδιωτικό τομέα να επενδύει το 67% της συνολικής δαπάνης της χώρας.

Η πολιτική ήταν πως για κάθε δημόσια ενίσχυση έπρεπε να υπήρχε αντιστοίχου ύψους ιδιωτική συμμετοχή.

3ο Παράδειγμα: Η Δανία

Η Δανία περιόρισε τις κοινωνικές παροχές και αύξησε τους έμμεσους φόρους, με αποτέλεσμα να μπορέσει να κατευθύνει περισσότερα κονδύλια στην ανώτατη εκπαίδευση και σε εργασίες έρευνας και ανάπτυξης.

Σήμερα, η Δανία είναι ο τρίτος μεγαλύτερος κατά κεφαλήν εξαγωγέας φαρμακευτικών προϊόντων στον κόσμο και συγκαταλέγεται ανάμεσα στα σημαντικότερα κέντρα ανάπτυξης νέων εφαρμογών βιοτεχνολογίας διεθνώς.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Από τα προηγούμενα παραδείγματα, και πολλά άλλα ακόμη, καθίσταται σαφές ότι η διαχείριση και αναβάθμιση της έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας αποκτά κεντρική σημασία και υψηλή πολιτική προτεραιότητα για την Ελλάδα.

Τα περιθώρια βελτίωσης είναι μεγάλα.

Οι ωφέλειες που θα προκύψουν για τη χώρα τεράστιες.

Μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατέδειξε ότι αν η Ελλάδα αναπτύξει τους τομείς της επιστημονικής και βιομηχανικής έρευνας, τότε η αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της θα είναι της τάξεως του 4,3% μέχρι του 2025.

Το ανθρώπινο δυναμικό υπάρχει και βρίσκεται σε ετοιμότητα.

Καθήκον της Ελληνικής πολιτείας είναι να δημιουργήσει τις κατάλληλες υποδομές και συνθήκες και να προσφέρει τις ευκαιρίες για την αξιοποίησή του.

Αυτός είναι και ο θεμελιώδης στόχος του υπό συζήτηση και ψήφιση νομοσχεδίου.

Τα βασικότερα στοιχεία του είναι:

1ο Στοιχείο: Διασφαλίζεται, όχι μόνο διακηρυκτικά αλλά και δεσμευτικά, η αύξηση των κρατικών δαπανών για την έρευνα.

Αναμφισβήτητα, αυτές οι δαπάνες καθορίζουν, σε μεγάλο βαθμό, την ικανότητα μιας οικονομίας να κατευθύνει τους πόρους της προς τη γνώση εκείνη η οποία θα την καταστήσει περισσότερο ανταγωνιστική και αποτελεσματική.

Να επενδύει όχι απλώς στην επέκταση του κεφαλαιουχικού δυναμικού, αλλά και στην αναβάθμισή του.

2ο Στοιχείο: Προβλέπεται η δημιουργία του Εθνικού Προγράμματος Έρευνας και Τεχνολογίας (Ε.Π.Ε.Τ.).

Του προγράμματος που έχει ως σκοπό τη µεθοδική και αποτελεσµατική προώθηση της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας στη χώρα, τη διαµόρφωση των επιλογών για το µέλλον και την πρόβλεψη των µέσων που απαιτούνται για την πραγµάτωση των σκοπών αυτών.

3ο Στοιχείο: Συστήνεται Διϋπουργική Επιτροπή για την Έρευνα και Τεχνολογία (Δ.Ε.Ε.Τ.).

Θεσπίζεται ένα ανεξάρτητο συμβουλευτικό και γνωμοδοτικό όργανο, το Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας και Τεχνολογίας (Ε.Σ.Ε.Τ.).

Συνιστάται ένα νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, ο Εθνικός Οργανισμός Έρευνας και Τεχνολογίας (Ε.Ο.Ε.Τ.).

4ο Στοιχείο: Ρυθμίζονται οι διαδικασίες αξιολόγησης των επιστημονικών προτάσεων και αποτίμησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων με αδιάβλητες διαδικασίες με το σύστημα των διεθνών κριτών (peer review).

5ο Στοιχείο: Θεσπίζονται κίνητρα και μέτρα διευκόλυνσης για την προσέλκυση ξένων επιστημόνων και για τον επαναπατρισμό Ελλήνων επιστημόνων της διασποράς.

6ο Στοιχείο: Θεσπίζονται οικονομικά κίνητρα και άλλα μέτρα διευκόλυνσης για την ενίσχυση της συμμετοχής των Ελλήνων επιστημόνων σε τομείς ερευνητικών και τεχνολογικών δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με βαλκανικούς, ευρωπαϊκούς και διεθνείς διακυβερνητικούς ερευνητικούς οργανισμούς.

7ο Στοιχείο: Εισάγεται και καθιερώνεται σύστημα αντικειμενικής και υποχρεωτικής εσωτερικής, αλλά και εξωτερικής, αξιολόγησης των ινστιτούτων των ερευνητικών κέντρων και των αυτοτελών ερευνητικών ινστιτούτων.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Πρόκειται για μία σημαντική νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης.

Οι κύριοι στόχοι της είναι:

  • Ο εξορθολογισμός του συστήματος της έρευνας και μέσα απ’ αυτόν η ενθάρρυνσή της.
  • Η αποτελεσματικότερη διαχείριση της έρευνας ώστε να αυξηθεί η απόδοση της οικονομικής δαπάνης και να αξιοποιηθούν τα επιστημονικά και τεχνολογικά αποτελέσματα για την οικονομική και κοινωνική πρόοδο.
  • Ο συντονισμός και η συνέργεια των επιστημονικών αντικειμένων.
  • Η ενίσχυση της βασικής και της εφαρμοσμένης έρευνας.
  • Η ενθάρρυνση και ενίσχυση της αριστείας σε επιστήμη και τεχνολογία.
  • Η συνεχής και αντικειμενική αξιολόγηση του συστήματος και των εμπλεκομένων σε αυτό φορέων.

Θεωρώ ότι πρόκειται για στόχους τολμηρούς, αλλά εφικτούς.

Στόχους αναγκαίους, ρεαλιστικούς και υλοποιήσιμους.

Πιστεύω ότι είναι ένα ουσιώδες, ένα σημαντικό βήμα, προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της έρευνας, της τεχνολογίας και της καινοτομίας στη χώρα μας.

Ένα καλό βήμα για μια πιο ισχυρή και ανταγωνιστική οικονομία και μια πιο δίκαιη κοινωνία.

Με αυτές τις σκέψεις σας καλώ, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, να υπερψηφίσουμε το παρόν σχέδιο νόμου.